هنر دیدگانی(Op Art یا Optical Art) به نوعی نقاشی یا اشکال دیگر هنر گفته می شود که با خطای دید سر و کار دارند و یا از آن استفاده می کنند. هنر دیدگانی، یک جنبش هنری بود که در سالهای دهه شصت میلادی، از هنر پاپ(Pop Art)مشتق شد و به صورت مکتبی مستقل درآمد.بسیاری از نمونه های مشهور هنر دیدگانی سیاه و سفید رسم شده اند، به این دلیل برخی آن را آبستره می دانند .
جریان اثر بریجیت رایلی
بیننده ای که به آثار این سبک می نگرد، ممکن است حرکت، چشمک زدن، خاموش و روشن شدن، چرخش، لرزش یا جهش مشاهده کند.این سبک، ترکیبی از علم و هنر است،به عبارتی میتوان گفت که وجوه علمی در آثاری که به این سبک خلق میشوند، قابل تشخیص هستند. هنرمند این سبک در آثاری که خلق میکند، تأثیرات مختلفی را که در بیننده ایجاد میشود، مد نظر دارد و هدف وی این است که تماشاگر را به نوعی در جریانی که اینگونه تصاویر قصد بیان آن را دارند، وارد کند. گاهی در آثاری که به این سبک خلق میشود، مخاطب دو و یا چند تصویر مختلف را درون یک تصویر تشخیص میدهد و از این مشاهده، که به نوعی یک بازی فکری ست غرق در لذت میشود.
اُپ آرت درواقع یک سبک نقاشی انتزاعی بود که از خطاهای بصری و دیگر جلوههای دیدمانی بهره میگرفت. این سبک عموماً از رنگهای درخشان و انتزاعات هندسی درهم فشرده استفاده میکرد و بر مد، طرحهای تبلیغاتی و دیگر جنبههای فرهنگ همگانی دورهی خود، تأثیر زیادی داشت.
در اُپ آرت، تحریک شبکیه چشم، مهمترین وسیله و معمولاً تنها وسیلهٔ ارتباط است و هدف از آن، ایجاد واکنشهای بصری فیزیولوژیک در تماشاگر است. بسیاری از کارهای هنر دیدمانی، چیزی بیش از بازیهای زیرکانهٔ ادراکی (یا خطای دید) نیستند. البته این آثار در بلندمدت نتوانستند اعتبارشان را حفظ کنند و فقط معدودی از آنها توانستند موقعیت خود را بهعنوان یک اثر هنری حفظ کنند، و از آن میان تنها استثنای درخور توجه، کار بریجیت رایلی بود.
در سالهای اخیر با گسترش و رشد گرافیک کامپیوتری انواع جدیدی از این آثار پدید آمد که نمونهٔ شاخص آنها، تصاویری بود که در سالهای دههٔ ۷۰ خورشیدی به نام تصاویر سه بعدی در جراید به چاپ میرسید.
هنر اپ آرت و مد
اما همیشه تاثیر هنر بروی مُد و فشن از جایگاه خاصی برخوردار بوده چرا که مُد و فشن هنر را برای مردم، مردمی تر میکند و اینگونه مد و فشن باعث میشود هنر به سطح عام جامه راه پیدا کند. و شناخت دیداری بیشتری نسبت به هنر پیدا کنند. سبک آپ آرت هم از این قضیه جدا نبود و تاثیرات زیادی بر فشن و مد زمان خود داشت.
اوسی کلارک (Ossie Clark) طراح مُد از پیشگامان هنر اپ آرت بروی فشن است. ور سال ۲۰۱۳ مارک جکویز با احترام به وی کالکشن زیبایی را از هنر اپ آرت ایده گرفته است که بسیار دیدنی است.
مجسمه های خطای دید
اما در ایران نیز گاهی این سبک هنر به چشم میخورد گاهی در نقاشی و گاهی هم به صورت مجسمه اما آنچنان که باید و شاید نمی توان این سبک هنری را به طور جدی در ایران پیگیری کرد. در ادامه نمونه هایی از مجسمه های خطای دید اثر صالح سخندان هنرمند ایرانی را میبینید که شاید به طور جدی نتوان نام هنر را بر روی آنها گذاشت اما این مجسمه ها نیز با استفاده از خطای دید طوری خلق شده اند که از چند زاویه متفاوت خوانش های مختلفی دارند.
دلیل اینکه میگوییم این آثار را نمیتوان به طور قطع و یقین آثار خلاقانه هنری دانست آن است که یک اثر هنری حرفهای اثری بکر و با ایدهای تاثیرگذار و جدید است، همانطور که در نخستین آثار این سبک این بکر بودن و ایده نو دیده میشود و نکته دیگر اینکه این آثار و بسیاریث از آثار خارجی از این دست وجهی سرگرم کننده و جالب دارند اما به طور مثال اگر به جای اسامی ائمه (ع) هر اسم یا فرم دیگری را جایگزین کنیم هیچ مشکلی برای این آثار پیش نخواهد آمد در صورتی که یک اثر هنری حرفهای با کوچکترین تغییر معنا و تاثیرگذاری خود را از دست میدهند.
به بیان دیگر این دست آثار را میتوان در زمره صنایع دستی جدید جای داد که دور از هنر نیستند اما قابلیت تبدیل شدن به یک شی بازاری را هم دارا هستند.
